Những ô màu tuổi thơ

Như hầu hết các gia đình Hà Nội vào thời bao cấp, gia đình tôi ở tại một khu tập thể nhà cấp 4, mái ngói, xà gồ bằng gỗ, thi thoảng những mảng trần nhà bong ra và rơi xuống, để lộ những sợi rơm được trộn bên trong. Phần không gian giữa mái nhà và trần nhà là nơi trú ẩn lí tưởng cho lũ chuột, và thi thoảng là vài anh ăn trộm. Nhà rộng có 14 mét vuông, khu vệ sinh chung cho cả khu tập thể nằm đằng sau nhà. Nhưng trong kí ức của tôi, đó là khoảng thời gian rất đẹp. Nhắm mắt nhìn lại, tôi có thể nhìn thấy vườn chuối sau nhà, nằm sát cạnh một cái ao làng rất lớn (đằng sau nhà tôi là làng Vĩnh Phúc, một trong thập tam trại ngày xưa kéo dài từ Ngọc Hà lên đến tận Bưởi). Đến mùa hè, xung quanh bờ ao có đủ các loại hoa, nào là hoa dong màu vàng pha sắc đỏ, có khi còn đẹp hơn cả hoa layơn. Rồi hoa bèo tím, hoa dâm bụt, hoa bìm bìm tím giống như hoa rau muốn. Rồi phía trước cửa sổ là dàn cây, lúc thì su su, lúc thi mướp, lúc thì hoa thiên lí của nhà hàng xóm. Có nhiều hôm đợi mẹ đi làm về, tôi ngồi vắt vẻo bên cửa sổ, chân thò ra ngoài, ngửa mặt lên nhìn bầu trời xanh qua kẽ lá, ước mơ có ngày được bay nhảy. Có hôm không chịu được cảnh nhốt trong nhà, tôi leo mái nhà, thận trọng bò men theo xà gồ đầy dây điện, trèo ra ngoài đi chơi. Về sau mẹ cho cái dây đeo chìa khóa vào cổ, từ ấy không bị nhốt nữa, thế là tha hồ đi chơi. Một trò rất phổ biến hồi ấy là đi dính chuồn chuồn. Keo dính được tạo ra bằng cách ngâm kếp (cao su) vào xăng, sau đấy quết keo lên đầu một cái que tre dài, dính vào cánh chuồn chuồn đang đậu trên cây hoặc hàng rào (nào là chuồn chuồn ngô, rồi ớt, rồi tương, rồi chuồn chuồn hoa, thôi thì đủ cả). Tôi còn đi câu cá về nuôi gà, rồi câu cua, câu ếch, câu lươn mang về cho mẹ nấu. Hồi đấy Hà Nội nhiều người nuôi gà, nhưng tôi cho rằng gà nhà tôi là béo nhất, vì toàn được ăn nào là cá, nào là châu chấu, rồi giun gián đủ cả. Trứng gà đẻ ra, mẹ dạy tôi cho vào mật ong rồi đánh tơi lên bằng một dụng cụ tự tạo (một cái đũa, ở phía đầu có gắn hai miếng gỗ xếp vuông góc với nhau), ăn ngon như kem. Sẽ là một thiếu sót lớn nếu không kể đến bóng đá, niềm say mê lớn của tôi. Mùa hè, có hôm tôi đá đến 3-4 trận, sáng sớm đá bóng ngoài đường phố, trưa đá bóng ở trường, chiều đá bóng ở sân Quần Ngựa.

Tôi luôn nghĩ, mình là người may mắn. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình, cả bố và mẹ đều xem trọng tình cảm. Từ nhỏ cho tới lớn, bố mẹ luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc, luôn là bến đỗ bình yên mỗi khi tôi gặp phải sóng gió, hoặc là do hoàn cảnh khách quan, hoặc là do chính mình tạo nên. Qua bố mẹ, tôi đã học được rất nhiều điều, mà qua năm tháng, tôi lại càng thấy thấm thía. Bố mẹ là người bạn gần gũi của tôi, là người thầy mà tôi quí trọng, là một phần rất quan trọng trong cuộc đời của tôi.Bây giờ nghĩ lại, tôi thấy điều mà tôi tiếc nhất là không có bố ở bên cạnh trong những năm tháng ấy, khi tôi đang ở tuổi mà tính cách đang dần dần định hình. Có lẽ đó cũng là một phần lí do giải thích tính thiếu quyết đoán, hơi thiên về cảm tính của tôi sau này. Khi ấy, trong nước kinh tế rất khó khăn, nhiều người ở Hà Nội đi Đông Âu theo dạng xuất khẩu lao động để hỗ trợ gia đình. Trong kí ức mờ nhạt của những ngày thơ dại, đó là một buổi trưa khi bố đón tôi về từ trường mẫu giáo mầm non B ở đường Chu Văn An, đối diện bệnh viện St Paul. Đường qua khu lăng Bác vắng lặng kinh khủng, bố để tôi trên thanh ngang của chiếc xe đạp đua. Chẳng hiểu sao tôi vẫn nhớ về một cái tháp chuông, tường màu vàng, ở gần lăng Bác. Rồi vẫn trong cái vùng kí ức xa xôi ấy, bố nói với tôi là bố sẽ đi xa một thời gian. Thế rồi bố đi, đi lâu lắm, nhà chỉ có hai mẹ con. Bố là người rất yêu thương vợ con. Lần bố về phép, quà của tôi là cả một vali kẹo Nga, tôi không bao giờ quên. Bố rất hay mua qua nhiều như thế, như hồi đi Vinh, bố mang cả bao tải cam Vinh ra, rồi bao tải vú sữa, xoài. Trong kí ức của tôi, bao giờ cũng là đơn vị bao tải, mang về, bố chất đầy vào cái chậu tắm của tôi, để dưới gầm giường. Sau khi quay lại Bungari một thời gian, đến gần lúc bố hết hạn về nước, tình hình Đông Âu biến chuyển kinh khủng. Hệ thống xã hội chủ nghĩa tại Đông Âu sụp đổ, Bungari nói riêng và Đông Âu rất rối ren, bố trở về, cả nhà vui mừng biết bao nhiêu. Tiếp sau đó là những năm tháng không dễ dàng, nhưng trong mắt tôi, bố luôn cố gắng hết sức, và không lùi buớc trước khó khăn.

Trong những năm bố ở xa,mẹ ở nhà cho tôi đi học thử đủ các thứ, nào là cờ vua, rồi bơi, rồi vẽ, và cuối cùng dừng lại ở môn nhạc, chuyên về guitar cổ điển. Có thể nói âm nhạc đã làm cho đời sống của tôi trở nên phong phú hơn rất nhiều, và điều này hoàn toàn là do mẹ định hướng. Đầu tiên tôi học ở cung Văn hóa, sau đấy chuyển sang trường nhạc Hà Nội ở số 7 Hai Bà Trưng. Một điều tôi không bao giờ quên, là mẹ rất hay mua sách cho tôi, và tạo cho tôi thói quen thích đọc sách. Nhà tôi tuy chật, những vẫn có một giá sách bằng thép đóng trên tường. Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn giữ được thói quen thích đọc sách, và tôi thực sự nghĩ rằng thói quen ấy, cũng giống như âm nhạc, đã làm cho tâm hồn tôi không bị cằn cỗi theo tháng năm. Mẹ còn viết thơ cho tôi hồi tôi còn nhỏ, giữ lại cho đến tận bây giờ. Chất thơ của mẹ có lẽ ngấm vào tôi từ những năm tháng ấy.

Cô Mây và chị Hằng Nga

Nằm ngửa mặt xem Trăng
Mẹ gọi con thủ thỉ:
Kìa nhìn xem con,
Cô Mây bay qua Trăng,
Mặc áo trắng, đi giầy trắng, đội mũ trắng.
Con thỏ thẻ hỏi mẹ:
Cô Mây bay đi đâu?
Mẹ cô, bố cô đâu?
Mẹ ơi, Trăng đẹp!
Mẹ nói: Cung Trăng có Chị Hằng
Chuyện cổ kể Chị Hằng trông Trăng
Con hỏi: có nhiều trẻ con không hở mẹ?
Trẻ con nào?-Mẹ lại hỏi con
Trên Trăng ấy!
À, con ạ,
Khi nào có nhiều tàu vũ trụ
Trẻ em sẽ lên chơi trên kia
Thăm Cô Mây, chị Hằng xa tít.
Mở mắt to, con nhìn tay mẹ chỉ.
Mẹ chưa nhìn thấy hết
Những gì trong mắt con
Nhưng mẹ hiểu rõ rằng
Trong con nhiều mơ ước./.

Con là Bé Dương

Chào bạn Thái Xuân Dương
Ứ phải
Thế con là gì?
Bé Dương
Mẹ chào “con” vậy nhé
Ứ phải
Thế con là gì?
Bé Dương
Gọi “bạn” cũng là hay con ạ
“Bạn” ứ hay
Thế như thế nào là hay?
Bé Dương
Con là Bé Dương
Bé Dương hư hay Bé Dương nhè?
Ứ phải Bé Dương nhè
Bé Dương ngoan!

Mẹ kể nữa đi mẹ!

Ngày xửa ngày xưa
Có một em bé
Tên là Thái Dương
Mẹ đi làm về
Bé đòi xem túi
Chẳng có gì cả?
Bé ngồi đạp chân
Con đói bụng
Mẹ ơi, con đói bụng
Mặt nhăn nhó khóc òa
Con bảo hư hay ngoan?
Hư mẹ ạ
Mẹ kể nữa đi!
Chuyện gì?
Chuyện bé hư
Mẹ kể con nghe nhé:
Ngày xửa ngày xưa
Có một em bé
Tên là...
Câu chuyện nhắc lại
Kể về thói hư
Của con bé dại
Mà con nghe mẹ
Kể chuyện say sưa
Và có nhận xét
Phê phán vô tư
Mỗi ngày mỗi chuyện
Mẹ kể con nghe
Và con tự thấy
Lỗi lầm của con./.

Sau khi từ Bugari trở về, bố về quê đón bà nội ra ở cùng với cả nhà, vì điều kiện ở Hà Nội tốt hơn. Tôi vẫn còn nhớ, hai mẹ con đang ăn cơm thì bố với bà về nhà, bà chống gậy. Bà nội chưa bao giờ được học hành tử tế, ngoài lớp bình dân học vụ. Thế nhưng bà thuộc rất nhiều thơ, và phong cách sống của bà, theo cách nói của bố mẹ tôi, là rất Hà Nội, rất tinh tế. Tôi rất thân với bà nội, càng về sau càng thấy thân hơn. Bà thích ăn bánh bao nóng, thỉnh thoảng tôi lại đi mua về cho bà ăn, bà thích lắm. Mắt bà bị đục thủy tinh thể, không nhìn được, nhưng bà sống rất lạc quan, hay ngồi hát những bài hát ngày xưa. Có lần, tôi còn cõng bà đi họp hội phụ lão, đi trên đường ai cũng nhìn. Bây giờ bà đã đi xa, nhưng cũng không hẳn thế, bà vẫn luôn ở đâu đó, xung quanh cả nhà, tôi luôn nghĩ vậy. Bây giờ nhìn lại, tôi thực sự cảm thấy rất tự hào và hạnh phúc, vì bố mẹ và tôi đã làm cho bà nội sống rất vui vẻ trong những năm tháng ấy.
Ba mươi năm đã trôi qua, cuộc đời có những đoạn đường gập ghềnh trắc trở, có những lúc trải rộng thênh thang. Nhưng lúc nào tôi cũng cảm thấy bố mẹ luôn ở bên tôi, luôn là những người bạn mà tôi tin tưởng nhất. Tôi nhủ thầm sau này, tôi cũng sẽ cố gắng trở thành người bạn như thế với các con tôi, và một ngày nào đó, tôi sẽ nói với nói với chúng rằng, bố đã học được điều này từ ông bà của các con.